Governu planeia ona halo poupansa oinsá garante kombustivel ba tempu naruk
DILI, 02 Abríl 2026 (TATOLI)–Governu liuhusi Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, hateten hamutuk ho Prezidente Repúblika José Ramos-Horta halo ánaliza ba funu mundiál ne’ebé agora akontese no foti medida halo poupansa oinsá garante kombustivel ba tempu naruk.
“Ha’u mai hasoru Prezidente ami ko’alia halo ánaliza ba funu mundiál ne’ebé akontese. ita la hatene bainhira mak hotu, nune’e mak iha Konsellu Ministru hasai rezolusaun ida hodi autoriza importadór ita-nian ida atu sosa kedan mina litru millaun 80 atu apoiu EDTL no faan mós ba públiku,” Xanana hateten ba jornalista sira hafoin ramata enkontru semanál ho Xefe Estadu iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairru Pite, ohin.
Nia dehan, Governu nafatin akompaña prosesu hotu tanba la’ós funu de’it ho presu mina nian, maibé problema laiha estoke internasionál.
“Problema la’ós presu, se presu Governu bele fó subsidiu ba empreza importadór sira bele hatama nafatin, maibé problema mak venda ou estoke laiha ne’e. Ita hatene katak mina husi Médiu Oriente ne’e mak lori mai faan to’o Azia tomak. Ita akompaiña hotu katak Ró boot sira lori mina ne’e Iraun halo rahun hotu, ne’ebé funu ita lahatene bainhira mak hotu,” Xanana dehan.
Nia hatutan, foin lalais Prezidente Donal Trump fó sai ona atu ko’alia ofisiál katak semana hira mai tan funu sei hotu.
“Ha’u akompaña hela tanba Prezidente Trump atu fó sai ofisiál katak semana rua ou tolu mai funu hotu ona, maibé ida-ne’e buat seluk. Funu bele hotu ona ohin mós sei afeta nafatin tanba Iraun destroi ona fasilidade mina no gás iha Dubai, Kwait, Qatar, entaun funu hotu tiha mós suplay mina ne’e sei laiha, ne’e mak problema boot ba ita,” nia tenik.
Ho nune’e, Governu kontinua akompña nafatin situasaun, bainhira tama ona ba faze defisil kombustível litru millaun 80 ne’e ba de’it fulan neen (6) Governu sei foti medida.
“Ha’u informa ona ba Prezidente, karik mina tama iha situasaun defisíl, eletrisidade to’o tuku 11h00 kalan sei mate to’o tuku 5h00 dadeer mak loke fali, ita poupa. Aviza mós ba sira-ne’ebé utiliza transporte públika no privadu ho instituisaun sira hotu tenke redús movimentasaun, se mak la atende iha medida ba-nia. Ita temi hanesan ezemplu de’it, sábadu domingu la servisu karreta lalika la’o ona, ema hotu la’o ain, ne’e mekanizmu poupansa. La’ós funu hotu ona ita atu tan mina ona ne’e la’e. Tanba funu hotu sei lori fali tinan atu sira hadi’a fali fasilidade mina nian ne’ebé destroi ona ne’e,” nia afirma.
Iha loron kuarta (01/04) Konsellu Ministrus aprova deliberasaun, ne’ebé aprezenta husi Ministru Petróleu no Rekursus Minerais, Francisco da Costa Monteiro, kona-ba autorizasaun ba despeza no abertura husi prosedimentu aprovizionamentu ida ba akizisaun kombustivel, ho autorizasaun despeza maizumenus dolar amerikanu millaun 168,8 ba akizisaun litru gazóleu millaun 80, nune’e mós ba implementasaun prosedimentu aprovizionamentu liuhosi ajuste diretu urjente.
Desizaun ida-ne’e ho objetivu atu garante estabelesimentu rezerva seguransa ida ho autonomia to’o tinan ne’e nia rohan, hanesan antesipasaun karik akontese falta kombustivel ne’ebé maka’as liu tanba prolongamentu hosi konflitu iha Médiu Oriente.
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes
