Antigu Komandante Jerál LM fó depoimentu iha Tribunál ba kazu partisipasaun ekonomia no administrasaun danoza

DILI, 15 Abríl 2026 (TATOLI)–Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili (TJPID), Kuarta ne’e, kontinua realiza audiénsia julgamentu ba kazu Antigu Sekretáriu Estadu Seguransa FdCG no Komisáriu Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) na’in-tolu LM, HdC, AdJ inklui arguidu na’in-tolu seluk ba kazu partisipasaun ekonomia no administrasaun danoza.

Julgamentu ne’e tanba halo akizisaun ba membru Polísia nia farda no manutensaun ba ró Unidade Polísia Marrítima NRP rua, ne’ebé halo iha tinan 2012.

Iha audiénsia julgamentu, Tribunál rona uluk arguidu ne’ebé hanesan Antigu Komandate Jerál PNTL, Komisáriu LM. Arguidu konfensa katak nia mak halo proposta inisiativa atu halo akizisaun ba Polísia nia farda no manutensaun ba Ró UPM iha momentu ne’ebá.

Arguidu hateten, momentu ne’ebá halo proposta inisiativa tanba pedidu farmadamentu no manutesaun ró ne’e mai husi Komandante Unidade Polísia Marrítima (UPM), Lino Saldanha, ne’ebé husu ba Komandante Jerál PNTL atu tau-matan ba Ró UPM nia kondisaun. Nune’e, momentu ne’ebá arguidu nu’udar Komandante Jerál halo kedan proposta inisiativa hodi hatún ba Komandu Administrasaun atu haree hodi rezolve Komandante nia pedidu.

Notísia relevante : Antigu Sekretáriu Estadu Seguransa inklui Antigu Komisáriu PNTL na’in-tolu sai arguidu

LM haktuir, bainhira nia hatún despaixu hanesan Komandante Jerál PNTL hodi Komandante Admistrasaun halo nia serbisu, nia rasik la halo intervensaun ba serbisu referida.

Arguidu konfensa ba Tribunál katak momentu ne’ebá bainhira Komandu Administrasaun halo tiha nia serbisu hodi aprezenta ba Komandante Jerál, katak osan ba akizisaun no manutensaun Ró UPM ne’e to’o hela.

Nune’e, arguidu momentu ne’e depaixa ba Aprovizionementu Komandu Jerál PNTL atu submete proposta akizisaun fardamentu no manutensaun ró ba Sekretaria Estadu Seguransa atu prosesa.

Arguidu esplika, razaun proposta sira ne’e momentu ne’ebá haruka ba Sekretariu Estadu Seguransa (SES) tanba tuir regra instituisaun ne’e mak iha kompeténsia.

Momentu ne’ebá Sekretáriu Estadu Seguransa mak ajudika direta ba empreza rua hodi halo akizisaun ba Polísia nia farda inklui manutesaun ba ró. Bainhira empreza ne’e atu prosesa pedidu, empreza hateten ba nia (arguidu) katak osan ba akizisaun no manutesaun ró la to’o.

Nune’e mak arguidu foin hatene no hateten bazeia ba planu orsamentu ba halo akizisaun farda no manutensaun ró ne’e tuir Komandu Administrsaun, katak to’o hela derrepente la to’o, nu’udar Komandante Jerál nia hakfodak no foin hatene ida-ne’e.

LM dehan, nu’udar Komandante Jerál PNTL nia laiha relasaun família ruma ka relasaun kolega ho empreza fornesedór ne’e, maibé kuandu nia (empreza) hateten katak sasán sira ne’e labele mai tanba orsamentu ba akizisaun ne’e la sufisiente mak nia foin hatene empreza ne’e nia kondisaun.

Hafoin Tribunál rona tiha arguidu LM nia depoimentu, halo kedam depensa ba arguidu tanba liga ho arguidu nia serbisu atu atende ajenda importante balun, nune’e Tribunál husu kuandu tempu ruma Tribunál presiza deklarasaun la presiza mai hato’o nia depoimentu no reprezenta husi nia mandatáriu de’it.

Deklarasaun husi CdRdCS

Tribunál mós rona deklasaun husi arguida CdRdCS, ne’ebé nu’udar Inspetora ba SES iha 2012. Iha audiénsia ne’e, arguida hato’o katak momentu ne’e nia hetan despaixu husi Sekretáriu Estadu Seguransa FdCG atu halo inspesaun no verifikasaun ba proposta husi Komandu Jerál PNTL momentu ne’ebá.

Arguida momentu ne’e haree kontíudu husi proposta ne’e katak manutesaun ró ba UPM tanba presiza halo manutensaun ba ró ne’e tanba ró ne’e nia kondisaun grave ona no bele fo perigu ba sira bainhira halo serbisu.

Nune’e, momentu ne’e arguida tun kedan ba UPM nia fatin hodi halo inspesaun no verifikasaun ba kondisaun ró ne’e no deteta katak iha problema.

Arguida hato’o pareser ba Antigu Sekretáriu Estadu FdCG, katak presiza halo manutesaun ba Ró UPM ne’e ho urjénsia, tanba ne’e mak momentu ne’ebá Sekretáriu Estadu Seguransa halo kedan ajudikasaun direta ba emprezáriu hodi halo manutesaun ba Ró UPM ho urjente.

Arguida haktuir, momentu halo aprovasaun ba empreza ne’e nia la partisipa. Nia esplika, normalmente kuandu halo aprovasaun hodi ajudika empreza ida-ne’e tenke ba iha Diresaun Nasionál Aprovizionamentu.

Nune’e mós, Arguidu JdC nu’udar Antigu Diretór Nasionál Aprovizionamentu deklara katak, problema ba fornese farda no manutensaun ró ne’e, pedidu ba Sekretáriu Estadu Seguransa pois mak halo dokumentu ba GIA mak halo nota akompañamentu mak hasa’e fali ba Sekretáriu Estadu Seguransa hodi hetan aprovasaun hodi haruka ba aprovizionamentu  hodi prosesu adjudikasaun direita.

Arguidu deklara, laiha koñesimentu ba dokumentus sira ba farda no ró ne’e tanba iha Departamentu Kontratu. Despaixu ba konkursu kontratu no kritériu ba prosesu adjudikasaun direita ne’e, nia dokumentu mak hanesan empreza sira-nia sertidaun dívida no dokumentu atividade ba Komérsiu tenke moris inklui dokumentu sira seluk tenke válidu no labele inválidu.

Arguidu dehan, ba kazu ida-ne’e arguidu la verifika direita, tanba asina adjudikasaun direita maibé arguidu la haree ba karta nia konteudu.  Sira la aneksa dokumentu ruma iha ne’ebá, tanba sira dehan katak dokumentus sira ne’e loos hotu ona. Sira la dehan katak empreza ne’e dokumentu mate ka inválidu, sira hateten de’it katak buat hotu loos ona.

Arguidu konta tuir, tuir esperiensia katak bainhira dokumentu ruma mate, labele halo adjudikasaun direita ka la pasa. No ba kazu ne’e arguidu laiha informasaun ruma husi funsionáriu sira katak dokumentu ne’e mate tanba  arguidu apenas asina de’it, no antes asina ne’e laiha reuniaun ruma no laiha rekomendasaun ruma husi parte externa no interna.

Arguidu subliña, kompaña hola ona sasán no halo manutensaun, Entaun Diresaun Lojístika mak halo verifikasaun. Iha kontratu dehan katak invoice loos ona.

Hafoin rona tiha parte sira ne’e, Tribunal deside muda ba loron Kuarta semana oin hodi rona tan Antigu Komandante Jeral PNTL, HdC nia deklarasaun.

Jornalista     : Natalino Costa

Editora         : Julia Chatarina