Prezidente Ramos-Horta promulga alterasaun daruak Lei Partidu Polítiku

DILI, 10 Abríl 2026 (TATOLI)—Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, promulga ona alterasaun daruak ba Lei Partidu Polítiku númeru 3/2004, 14 Abríl, ba fali Lei númeru 3/2026, 01 Abríl, ne’ebé TATOLI asesu husi Jornál Repúblika, sesta ne’e.
Deskreve iha Lei ne’e katak, demokrasia Timor nian bazeia ba ai-riin sira ne’ebé la nakdoko husi liberdade, igualdade no pluralizmu polítiku no sai fatuk-inan ba dezenvolvimentu sustentável no estabilidade nasaun nian.
Konstituisaun Repúblika, iha ninia artigu 46, garante ba sidadaun timoroan hotu-hotu direitu inalienável atu harii no partisipa iha partidu polítiku sira no determina katak regra sira-ne’ebé relasiona ho organizasaun no funsionamentu partidu sira-ne’e nian define husi lei, hodi nune’e reflete kompromisu ne’ebé metin husi Estadu ba promosaun ambiente polítiku ida-ne’ebé inkluzivu, reprezentativu no respeitu ba diversidade ideolojia no opiniaun sira.
Lei Nú. 3/2004, 14 Abríl, kona-ba Partidu Polítiku sira, estabelese enkuadramentu regulatóriu ida-ne’ebé signifikativu ba funsionamentu partidu polítiku sira iha Timor-Leste, oferese enkuadramentu legál ida-ne’ebé metin ba sira-nia konstituisaun, organizasaun no funsionamentu, maibé mós rekoñese katak dinámika sosiál no polítika sira evolui, hodi impoin presiza adapta no atualiza ita-nia lejizlasaun hodi responde ho adekuadu ba dezafiu no realidade foun sira.
Importante atu garante katak estrutura no funsionamentu internu partidu polítiku sira-nian reflete prinsípiu demokrátiku sira, inklui eleisaun justa no nakloke ba sira-nia órgaun governasaun, hodi bandu prátika sira-ne’ebé restrinje eleisaun ba kondisaun balun, ho objetivu atu garante oportunidade hanesan ba membru hotu-hotu atu partisipa ativamente iha partidu nia moris no desizaun sira, no garante katak órgaun sira partidu nian bazeia ho deliberasaun rasionál.
Prosedimentu sira-ne’ebé fundamentadu no sujeita ba eskrutíniu husi membru sira, nune’e hametin transparénsia, responsabilizasaun no integridade iha prosesu internu sira husi parte sira.
Antes ne’e, Parlamentu Nasionál liuhusi reuniaun plenária aprova proposta lei númeru 23/VI(3a), alterasaun daruak lei númeru 3/2004, loron 14 Abríl, kona-ba Partidu Polítiku nia iha finál globál ho votu unanimidade.
Antes ne’e, Prezidente Komisaun A ne’ebé trata Asuntu Konstitusionál no Justisa, Natalino dos Santos, hateten proposta lei ne’e Governu aprezenta atu halo alterasaun ba lei vijente iha artigu hitu, ho hanoin atu avansa ba eleisaun podér lokál.
Ho alterasaun ne’e atu haree ba sede partidu sira tenke iha munisípiu sira atu halo atividade sira polítika hodi promove liután valór demokrasia.
Lei ne’e mós atu regula partidu foun sira-ne’ebé hakarak halo inskrisaun labele uza símbolu istóriku no nasionál sira no atu sai dirijente partidu tenke rezide iha rai-laran.
Iha espesialidade, iha dinámika diskusaun, deputadu sira hamosu tan artigu ida kona-ba partidu polítiku sira la kumpre maka sei iha sansaun finanseira no administrativamente.
Jornalista : Hortêncio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes
